- Từ khóa: Thiên thời – địa lợi – nhân hòa, khát vọng phát triển dân tộc, kỷ nguyên vươn mình của Việt Nam, thời cơ lịch sử, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Khi bối cảnh thời đại mở ra những vận hội mới
Trong hành trình phát triển của một dân tộc, không phải giai đoạn nào cũng xuất hiện những điều kiện thuận lợi để tạo nên bước chuyển mạnh mẽ và vươn lên nhanh chóng. Có những thời điểm mà bối cảnh quốc tế, nội lực quốc gia và khát vọng dân tộc cùng hội tụ, mở ra cơ hội đặc biệt cho sự phát triển. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Lạc nước, hai xe đành bỏ phí/ Gặp thời, một tốt cũng thành công” [1]. Câu nói ấy cho thấy vai trò quan trọng của thời cơ trong sự phát triển của mỗi quốc gia. Khi vận hội xuất hiện, điều quyết định không nằm ở may mắn mà ở khả năng nhận diện cơ hội, tinh thần đổi mới và năng lực hành động của cả dân tộc.
Việt Nam hôm nay đang đứng trước một thời kỳ mang nhiều cơ hội phát triển như vậy. Sau nhiều năm đổi mới và hội nhập, nền kinh tế đã có bước phát triển đáng kể, đời sống xã hội chuyển biến tích cực, vị thế quốc tế của đất nước ngày càng được củng cố. Quan trọng hơn, một động lực phát triển mới đang hình thành từ khát vọng vươn lên của dân tộc trong thời đại cạnh tranh toàn cầu.
Lịch sử thế giới cho thấy nhiều quốc gia từng tận dụng thành công những biến động lớn của thời đại để tạo nên bước phát triển vượt bậc. Từ Đông Á đến châu Âu, không ít nước đã chuyển mình mạnh mẽ nhờ cải cách kịp thời, đổi mới tư duy quản trị và đầu tư đúng vào con người cũng như khoa học – công nghệ.
Ngược lại, cũng có những quốc gia sở hữu nhiều tài nguyên, dân số lớn hoặc điều kiện tự nhiên thuận lợi nhưng vẫn phát triển chậm do bỏ lỡ cơ hội đổi mới. Điều đó cho thấy thời cơ chỉ có giá trị khi được gắn với tầm nhìn chiến lược và năng lực hành động thực tế.
Đối với Việt Nam, giai đoạn hiện nay đang tạo ra nhiều cơ hội phát triển thuận lợi mà không phải thời điểm nào cũng có được.
Sau 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đất nước đã từng bước hình thành nền tảng khá vững về kinh tế, hệ thống hạ tầng, năng lực hội nhập và kinh nghiệm điều hành phát triển. Trong bối cảnh đó, kinh tế thế giới sau đại dịch COVID-19 đang chứng kiến sự điều chỉnh mạnh mẽ về cấu trúc sản xuất và thương mại. Nhiều tập đoàn quốc tế có xu hướng tìm kiếm thêm địa điểm đầu tư mới nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng và hạn chế rủi ro phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Xu hướng dịch chuyển dòng vốn và cơ sở sản xuất vì thế diễn ra ngày càng rõ rệt, mở ra thêm cơ hội cho các quốc gia đang phát triển tham gia sâu hơn vào mạng lưới kinh tế quốc tế.
Việt Nam trở thành điểm đến nhận được nhiều sự quan tâm nhờ duy trì được môi trường ổn định, có vị trí thuận lợi cho kết nối khu vực và sở hữu lực lượng lao động trẻ với khả năng thích ứng khá nhanh trước những thay đổi của nền kinh tế hiện đại.
Những yếu tố ấy đang giúp nước ta trở thành một điểm đến hấp dẫn đối với nhiều nhà đầu tư quốc tế trong các lĩnh vực sản xuất, công nghệ và dịch vụ hiện đại.
“Luồng gió” mới của thời đại
Trong đời sống văn hóa Việt Nam, cánh diều là hình ảnh gắn với khát vọng bay cao. Nhưng cánh diều muốn vươn xa không chỉ cần gió thuận mà còn cần sự vững chắc để giữ thăng bằng trước biến động.
Chặng đường đi lên của dân tộc Việt Nam cũng chứa đựng ý nghĩa như vậy. Trong suốt chiều dài lịch sử, đất nước đã nhiều lần đối mặt với chiến tranh, thiên tai cùng không ít thời kỳ gian nan, thử thách kéo dài. Chính trong hoàn cảnh ấy, tinh thần bền bỉ, ý chí vượt khó và khả năng thích nghi của con người Việt Nam được hun đúc qua nhiều thế hệ.
Trong thời đại hiện nay, sự bùng nổ của công nghệ cùng những phương thức phát triển kinh tế mới đang làm cho thế giới biến chuyển với tốc độ ngày càng mạnh mẽ. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, kinh tế xanh, tự động hóa và chuyển đổi số đang tạo ra một môi trường cạnh tranh hoàn toàn khác trước đây.
Nếu trong quá khứ lợi thế phát triển chủ yếu thuộc về các quốc gia có tiềm lực công nghiệp mạnh hoặc nguồn tài nguyên lớn, thì hiện nay những nước đi sau vẫn có cơ hội rút ngắn khoảng cách nhờ đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ hiện đại. Đây là điều kiện thuận lợi để Việt Nam tìm kiếm hướng phát triển mới.
Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp quốc tế đã mở rộng đầu tư sang Việt Nam trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Cùng với đó, nhiều ngành nghề gắn với nền kinh tế hiện đại như chuyển đổi số, kinh doanh trực tuyến, vận tải chuỗi cung ứng và các loại hình dịch vụ mới đang có tốc độ phát triển mạnh mẽ. Đặc biệt, sự chuyển biến trong cách nghĩ, cách tiếp cận và khát vọng vươn lên của lớp trẻ đang tạo nên nguồn năng lượng mới cho xã hội.
Người trẻ Việt Nam ngày càng chủ động, linh hoạt và có tinh thần hội nhập mạnh mẽ hơn trước. Trong các lĩnh vực như khởi nghiệp công nghệ, sáng tạo nội dung số, thương mại điện tử hay nghiên cứu khoa học, dấu ấn của thế hệ mới ngày càng rõ nét. Đây được xem là động lực quan trọng thúc đẩy tiến trình đi lên của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Cơ hội từ những biến chuyển của thế giới
Trong thời kỳ hội nhập sâu rộng, những thay đổi về kinh tế, công nghệ và mô hình phát triển toàn cầu luôn tác động mạnh tới mọi quốc gia. Sau khi đại dịch COVID-19 đi qua, nhiều nước đã điều chỉnh chiến lược tăng trưởng để thích nghi với bối cảnh mới. Các doanh nghiệp quốc tế cũng có xu hướng đa dạng hóa thị trường và phân tán chuỗi cung ứng để giảm rủi ro.
Xu thế dịch chuyển ấy tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều nền kinh tế đang phát triển ở châu Á vươn lên. Trong số đó, Việt Nam được nhìn nhận là điểm đến có nhiều triển vọng nhờ môi trường ổn định, mức độ hội nhập quốc tế ngày càng sâu và việc tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.
Quá trình mở rộng hợp tác kinh tế với thế giới giúp sản phẩm của Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận các thị trường lớn và đa dạng hơn. Đồng thời, điều này cũng tạo áp lực tích cực để doanh nghiệp trong nước đổi mới quản trị, cải thiện chất lượng sản phẩm và tham gia sâu hơn vào các chuỗi sản xuất toàn cầu.
Song song với đó, sự phát triển nhanh của công nghệ số đang mở ra dư địa tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Trong bối cảnh hiện đại, lợi thế cạnh tranh của một quốc gia không còn chỉ dựa vào tài nguyên tự nhiên, mà ngày càng phụ thuộc vào trình độ nhân lực, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng ứng dụng khoa học – công nghệ vào thực tiễn phát triển.
Đây là cơ sở để Việt Nam phát triển những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số, công nghệ tài chính, nền tảng số và đổi mới sáng tạo.
Dư địa phát triển mới của Việt Nam
Trong nhiều giai đoạn lịch sử, vị trí địa lý khiến Việt Nam chịu ảnh hưởng không nhỏ từ sự cạnh tranh và va chạm lợi ích giữa các nước lớn. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, chính vị trí ấy lại trở thành lợi thế đáng chú ý.
Tọa lạc tại khu vực trung tâm của Đông Nam Á, Việt Nam sở hữu lợi thế thuận lợi trong việc liên kết với các tuyến giao thương quốc tế quan trọng, đồng thời trở thành điểm kết nối giữa nhiều thị trường trong khu vực và thế giới. Hệ thống cảng biển, hạ tầng giao thông và khả năng liên kết khu vực đang từng bước được cải thiện, tạo tiền đề cho phát triển logistics và kinh tế biển.
Không chỉ vậy, thời đại số còn mở ra một không gian phát triển dựa trên tri thức và công nghệ. Sở hữu lực lượng dân số trẻ, mức độ kết nối mạng rộng khắp cùng khả năng thích nghi nhanh trước những đổi mới công nghệ, Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi để mở rộng nền kinh tế dựa trên nền tảng số.
Thời gian gần đây, nhiều ngành nghề gắn với môi trường trực tuyến như mua bán qua mạng, dịch vụ tài chính công nghệ và các hệ sinh thái số đã ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ. Nhiều doanh nghiệp công nghệ trong nước cũng bắt đầu mở rộng hoạt động ra khu vực và quốc tế, cho thấy năng lực cạnh tranh mới của nền kinh tế đang dần hình thành.
Ngoài yếu tố kinh tế, Việt Nam còn sở hữu nguồn lực văn hóa phong phú cùng nhiều giá trị lịch sử đặc sắc. Trong xu hướng toàn cầu ngày càng coi trọng bản sắc địa phương, đây là lợi thế quan trọng để phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.
Con người – yếu tố quyết định nhất
Nếu cơ hội và điều kiện thuận lợi tạo ra nền tảng cho phát triển, thì con người vẫn là yếu tố quyết định thành công.
Lịch sử Việt Nam cho thấy sức mạnh dân tộc luôn bắt nguồn từ con người. Từ những giai đoạn đấu tranh bảo vệ đất nước cho đến quá trình đổi mới và hội nhập, con người Việt Nam luôn giữ vai trò trung tâm. Tinh thần vượt khó, khả năng thích nghi và ý chí vươn lên là những phẩm chất nổi bật của người Việt. Trong môi trường cạnh tranh toàn cầu hiện nay, những giá trị ấy tiếp tục trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển quốc gia.
Một thế hệ người Việt mới đang trưởng thành với tư duy cởi mở hơn, năng động hơn và sáng tạo hơn. Trong nhiều lĩnh vực như khoa học, công nghệ, giáo dục và kinh tế số, trí tuệ Việt ngày càng khẳng định được dấu ấn.
Tuy nhiên, sức mạnh của một quốc gia không chỉ nằm ở từng cá nhân mà còn ở sự đồng thuận xã hội và khát vọng phát triển chung. Một đất nước chỉ có thể đi xa khi người dân cùng chia sẻ niềm tin vào tương lai và cùng hướng tới mục tiêu dài hạn.
Điều đáng chú ý hiện nay là tinh thần trách nhiệm đối với sự phát triển của đất nước đang lan tỏa mạnh mẽ hơn trong xã hội. Đây chính là cơ sở quan trọng để tạo nên xung lực phát triển mạnh mẽ.
Dù vậy, thời cơ sẽ không tồn tại mãi mãi. Trong môi trường cạnh tranh toàn cầu, nếu chậm đổi mới tư duy, chậm cải cách hoặc không nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cơ hội phát triển có thể bị bỏ lỡ.
Khi cánh diều đã gặp gió
Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi để bước vào một giai đoạn phát triển mới: môi trường hòa bình ổn định, vị thế quốc tế ngày càng được nâng cao, nền kinh tế tiếp tục hội nhập sâu rộng và một thế hệ trẻ giàu khát vọng. Hiếm khi “thiên thời – địa lợi – nhân hòa” xuất hiện cùng lúc. Nhưng ở thời điểm hiện nay, nhiều yếu tố thuận lợi đang dần hội tụ trên hành trình phát triển của đất nước.
Có thể nói, cánh diều Việt Nam đang gặp luồng gió lớn của thời đại. Điều quan trọng còn lại là khả năng tận dụng thời cơ, phát huy trí tuệ, bản lĩnh và sức mạnh đoàn kết để đưa đất nước tiến xa hơn trong tương lai.
Ý chí kiến tạo một đất nước giàu mạnh, phát triển bền vững và ngày càng khẳng định vai trò trên trường quốc tế đang trở thành nguồn cảm hứng và sức mạnh tinh thần thúc đẩy người Việt Nam đồng lòng hướng tới tương lai. Khát vọng xây dựng một Việt Nam phát triển, thịnh vượng và có vị thế cao hơn trên trường quốc tế đang trở thành động lực mạnh mẽ của cả dân tộc. Như tinh thần được nhấn mạnh trong Văn kiện Đại hội XIV, khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc chỉ có thể trở thành hiện thực khi phát huy được sức mạnh con người Việt Nam, khoa học – công nghệ và tinh thần đổi mới sáng tạo. Điều đó cũng thống nhất với tư tưởng của Hồ Chí Minh về vai trò quyết định của con người đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển quốc gia.
Khi cơ hội lịch sử đã mở ra, điều cần thiết nhất là tinh thần đổi mới, ý chí hành động và quyết tâm vươn lên bằng chính nội lực của mình./.
Tài liệu tham khảo
1. Các bài viết nghiên cứu về “thiên thời – địa lợi – nhân hòa”, chiến lược phát triển quốc gia, khát vọng phát triển dân tộc đăng trên các tạp chí khoa học và báo điện tử chính thống của Việt Nam giai đoạn 2020 - 2026.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập I, II.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập I, II.
4. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
Ths Nguyễn Thị Thanh Ngân
Giảng viên chính Phòng Quản lý đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học
Trường Chính trị tỉnh Tuyên Quang
